Integere overheid

Rob Wagenaar
31-12-2017

Hoe vaak zeggen we het niet tegen onze cliënten en opdrachtgevers: het goede voorbeeld geven daar gaat het om. Want je mensen luisteren naar wat je zegt, maar ze geloven wat je doet. En dus, hoe moeilijk het ook is: laat zelf zien dat je in de praktijk brengt wat je predikt. Met die instelling kijk ik dan ook maar naar de baas over een fors stuk van mijn leven: de Nederlandse overheid. Pijnlijk!

Het zou zo vanzelfsprekend moeten zijn

Ik bevind me in goed gezelschap met mijn cris de coeur. Ook Jan Terlouw sprak er onlangs in een interview schande van: het gedrag van onze overheid. Als - professioneel - trouw volger van gedragingen van organisaties volg ik natuurlijk ook wat onze dierbare eigen overheid laat zien. En ik focus dan op integriteit, op het morele gehalte van acties, dan wel het uitblijven daarvan. Op systematisch gedrag dat velen in eigen kring en in eigen organisaties onverteerbaar zouden vinden. Door de jaren zie je dan patronen. En het wordt er niet echt beter op. Je probeert te verklaren en dat helpt een beetje. Maar pardonneren, accepteren: neen dat zeker niet. Ik geef een rijtje betrekkelijk willekeurige voorbeelden, die elke krantenlezer zal herkennen:

  • Het klokkenluidershuis van de overheid (sic!) komt niet van de grond.
  • Klokkenluiders zelf worden ook na vele, vele jaren niet in het gelijk gesteld of gecompenseerd (Min. van Defensie is in deze zorgelijk kenmerkend).
  • Een onafhankelijk onderzoeksinstituut (WODC) blijkt regelmatig onderzoeksresultaten aan de wensen van de cliënt c.q. de overheid aan te passen.
  • De “waarheid” wordt met veel energie en trucs niet gepresenteerd, spreek de 2e Kamer daarover.
  • Ministers die door hun eigen ambtenaren (het apparaat) op het verkeerde been worden gezet als het om de feiten gaat.

Ik hoor nogal eens dat de integriteit er in het bedrijfsleven veel slechter voorstaat. Maar in mijn lange ervaring werkend voor zowel bedrijfsleven als overheid, heb ik vele voorbeelden van het tegenovergestelde. Onze overheid zit vol van bureaucratische systemen en die beogen objectiviteit te garanderen, maar ze schakelen ook het eigen denken en oordelen van mensen uit. En daar zit één van de kernproblemen.

Ook maar mensen

Rijksambtenaren zijn net zulke normale mensen als jij en ik 😊. We hebben dus met zijn allen een systeem in elkaar gezet, dat onvoldoende integriteit produceert. Kwaliteit zou bijvoorbeeld gepercipieerd kunnen worden als het ten koste van heel veel uit de wind houden van je minister. Ik speculeer maar eens wat. Of een besluitvormingsproces is zodanig versnipperd dat alle participanten het juiste doen, maar het proces als totaliteit de verkeerde uitkomsten genereert. De glazen koepel van de overheid kent zijn eigen interne logica en de checks en balances komen die koepel niet uit.

En nu dan….

Ik weet het, het is makkelijk kritiseren en heel moeilijk te veranderen. Maar acceptatie en wegkijken is er voor mij niet bij. Daarvoor is de maatschappelijke impact te groot. En gaat het ook om mijn overheid. Daar wil ik respect voor hebben en blijven houden. Dus, hoewel ik de pers vaak over de schutting wens, doen die hier de goede dingen. En af en toe een column, het zijn de kleine beetjes….

Deel deze pagina