System collapse

Rob Wagenaar
11-5-2017

In ons praktijk komen wij het niet vaak tegen, maar interessant is het wel: het plotseling ineenstorten van een geheel systeem. Gedurende lange tijd blijkt een systeem (zoals bijv. land, lichaam, stelsel, organisatie, team) alle aantastingen en bedreigingen te kunnen weerstaan. Maar dan onverwacht en plotseling is daar dan toch het einde, het systeem begeeft het. Veel is voorspelbaar, maar zo’n ineenstorting is dat niet. En dus moeten de signalen (“early warning signals”) al vroeg serieus worden genomen. Wat is de rol van adviseurs?

Ook moeder aarde kent haar grenzen

Onlangs stond in mijn lijfblad een artikel over een lezing van John P.Holden, Harvardprofessor en adsviseur van Obama: “Het klimaat staat er nog slechter voor dan uw denkt”. Holden somt de effecten op van de opwarming: extreme hitte, extreme regenval, meer bosbranden, koraalriffen sterven, meer zee- spiegelstijging. Antartica en het poolijs smelten steeds sneller, de permafrost verdwijnt en stoot dan veel (hoeveel?) methaan uit, het voedselweb in de oceanen stort in. Het gaat hier om robuste ecosystemen, opgebouwd in miljoenen jaren die aan alle kanten worden bedreigd en aangepakt. Holden waarschuwt voor ineengrijping van effecten, onverwachte versnelling en daarmee voor - mijn woorden- een systemcollapse. Onze aarde zoals we die nu kennen houdt het voor gezien. En gaat op zoek naar een nieuwe balans, maar danwel op een heel ander niveau.

Dat hebben we eerder gezien

Het eens zo machtige Sovjetrijk, gebaseerd op de krachtige fliosofie van Karl Marx, heeft het iets meer dan 70 jaar volgehouden. Toen was de koek op en donderde het systeem, niet meer bestand tegen interne zwakheden en externe bedreigingen, in elkaar.  Zelfs Gorbatsjow had dat niet voor mogelijk gehouden. Een klassieke systemcollapse.  Maar we hoeven het niet ver te zoeken. Bij de RSM ineenstorting in de jaren tachtig, maar ook bij Enron, Parmalat, Lehman Brothers ging om succesvolle systemen die het opeens toch niet bolwerkten. En op nog kleinere schaal: ik heb ooit eens een tweedaagse conferentie geleid met een management team waarbij de onverwachte, maar unanieme conclusie aan het eind was: wij zijn het niet waard deze organisatie te leiden, dit team moet er mee ophouden. In een half jaar was het gehele team vervangen.

Elke organisatie kan ineenstorten

Voor ons als organisatieprofessionals  is het goed te beseffen dat er geen organisatie is die op den duur bestand is tegen interne en externe aanvallen en bedreigingen. De opmerkzame waarnemer zal in een vroeg stadium al best de signalen zien, die potentieel bedreigend zijn voor het systeem als geheel. Maar zoals zo vaak: intern steekt men de kop in het zand: “het zal wel weer overwaaien” of men heeft niet de guts om actie te ondernemen. Externen (maar soms ook toezichthouders/commissarissen) zijn niet in de positie of worden daar niet in gebracht om echt kunnen ingrijpen. En zo verlengt menig systeem met wat hangen en wurgen het leven en zeggen ook insiders: zie wel, we redden het wel! Heel soms zijn wij als adviseurs in een postie waarin we het zien en waarin we kunnen handelen. En dan stel ik de retorische vraag: hebben wij wel de moed om dan te zeggen wat er gezegd moet worden en ook nogeens op actie aan te sturen?

Deel deze pagina