Vrijheid of veiligheid?

Paul Geertsema
12-4-2017

In dit fragment spreekt Ricardo Semler over de balans tussen enerzijds vrijheid en anderzijds veiligheid en zekerheid. Ook binnen organisaties maken mensen voortdurend keuzes in dit spanningsveld. Bijvoorbeeld: welke vrijheid ligt bij de professional? Welke begrenzing spreken we dan af? Deze afwegingen maken we bewust, maar ook onbewust. Juist in de onbewuste keuzes ligt een uitdaging voor leidinggevenden en professionals. Onzekerheid, onveiligheid en de kans op verlies hakt namelijk diep in op ons onderbewustzijn, met vaak minder rationele keuzes als gevolg.

De grote gevoeligheid voor mogelijk verlies staat in de wetenschap bekend als ‘loss aversion’, met Daniël Kahneman en Amos Tversky als grondleggers. In hun onderzoeken zagen ze dat pijn die bij verlies wordt geleden tweemaal zo groot is als het plezier dat wordt beleefd bij een evenzo grote winst.

Stel, je moet kiezen tussen (1a) Een 80% kans om € 1.000 te winnen en (1b) een zekere winst van € 800. Dan kiest de overgrote meerderheid voor de zekere winst. Nu een andere situatie: je hebt (2a) een 80% kans om € 1.000 te verliezen en (2b) een zeker verlies van € 800. In de tweede situatie kiest de grote meerderheid voor de meer risicovolle optie 2a. In de beurswereld zijn deze inzichten zichtbaar doordat veel beleggers geneigd zijn de effecten uit hun portefeuille die verlieslijdend zijn aan te houden, terwijl ze de winstgevende effecten van de hand doen.

Een vertaling naar de zorgsector ligt voor de hand. Hoe vind je bij dilemma’s houvast als professional of leidinggevende? In hoeverre kies je dan voor de veiligheid van het protocol of de checklist? En in welke mate neem je de vrijheid om je eigen professionele afweging te maken?

Met het principe van ‘loss aversion’ in het achterhoofd kan het grijpen naar protocollen en checklisten gulzig zijn, met het gevaar dat het je verder afbrengt van de essentie waarom je het werk doet.

Het simpelweg roepen dat protocollen en checklisten minder leidend moeten zijn is onvoldoende, omdat het ontkennen van de behoefte aan veiligheid juist kan leiden tot onbedoelde keuzes. Het vraagt dus om continu de professionele dialoog met elkaar en de relevante stakeholders te voeren met de vraag: “wanneer doen we het goed?” Hierdoor creëer je met elkaar een set professionele normen die in zichzelf een nieuwe vorm van zekerheid bieden.

Gaat het dan nog om een tegenstelling tussen vrijheid of veiligheid? Of is – zoals Jules Deelder het verwoordt – de ruimte binnen de perken net zo onbegrensd als daarbuiten?

Deel deze pagina
  • Paul Geertsema
    Paul Geertsema
    adviseur/ directie