Regelvermogen van wijkteams

Erik Koopman
1-2-2017

Sociale wijkteams hebben in veel gemeenten een centrale rol gekregen in de uitvoering van de nieuwe taken in het sociaal domein. Hoewel in taak, vorm en omvang grote verschillen bestaan tussen gemeenten, zijn de meeste in het leven geroepen om met de cliënt integrale en passende oplossingen voor een breed palet aan problemen te vinden. Veel gemeenten zijn goed op weg met hun wijkteams, wat een grote prestatie genoemd mag worden. Echter, alle betrokkenen zitten nog middenin een groot leerproces waarin nog veel doorontwikkeling mogelijk is. In het kader van zijn afstudeerscriptie heeft Erik Koopman onderzoek gedaan naar hoe het gesteld is met de slagvaardigheid en het probleemoplossend vermogen van de wijkteams in de Gemeente Almelo, en waar mogelijkheden voor doorontwikkeling liggen. In dit artikel zullen enkele van deze bevindingen worden gedeeld.

Experimenteerruimte

Om daadwerkelijk maatwerkoplossingen te kunnen bieden, is het van belang dat de leden van de wijkteams voldoende experimenteerruimte hebben. Dit brengt een grote gedachteomslag met zich mee. In plaats van op regels en procedures moet de focus nu liggen op ‘doen wat nodig is’. Dit vergt onder andere (bestuurlijk) lef om de regeldruk te verminderen en het systeem te veranderen, maar ook psychologische veiligheid bij de uitvoerende professional om experimenten aan te gaan en buiten gebaande paden te durven treden. De WMO, Jeugdwet en Participatiewet bieden alle drie ruimte om lokaal af te wijken van regels als dat in het belang van de cliënt is. Hoewel iedereen het belang van maatwerk inziet, domineert rechtmatigheid veelal nog de dagelijkse praktijk.

In Almelo zijn de wijkteams ondergebracht in een stichting die op afstand staat van de gemeente. De bedoeling hiervan is dat de gemeente slechts kaders meegeeft aan de stichting, en dat de stichting hierbinnen relatief grote vrijheid heeft om zelf de processen in te richten. Desondanks bestaan er vrij veel afhankelijkheden en afstemmingsnoodzaak tussen gemeente en wijkteams, wat ervoor zorgt dat de wijkcoaches ongemerkt de ‘systeemwereld’ in worden gezogen. Zo waren niet de wijkcoaches gemandateerd om een beschikking af te geven, maar een jurist in dienst van de gemeente. Dit werkte nogal eens vertragend en zorgde ervoor dat veel tijd ging zitten in het vatten van oplossingen binnen de bestaande regels. Inmiddels zijn in Almelo experimenten gaande om de wijkcoaches te mandateren, hetgeen een positieve invloed kan hebben op de regelruimte in de wijkteams.

Verbinding met het netwerk

De voornaamste taak van de wijkcoaches in Almelo is om een integraal ondersteuningsplan op te stellen dat aansluit bij de behoefte van de cliënt. Er bestaat grotendeels een scheiding tussen de voorbereiding van de hulp en ondersteuning (het opstellen van het plan door de wijkteams) en de uitvoering ervan (meestal door zorgaanbieders). Dit zorgt ervoor dat de wijkteams relatief weinig feedback krijgen over of het plan adequaat is geweest. Een goede verbinding met allerlei keten- en netwerkpartners is essentieel om een ondersteuningsplan echt te kunnen laten aansluiten op de behoefte van de cliënt. Te denken valt aan scholen, huisartsen en woningcorporaties die een belangrijke signalerende functie kunnen hebben, maar ook aan zorgaanbieders en andere partijen die deel kunnen uitmaken van de oplossing.

In ongeveer 80 à 90% van de gevallen is in meer of mindere mate schuldenproblematiek aan de orde. Veelal staan cliënten pas open voor een oplossing als deze problemen aangepakt zijn. Het is van belang dat wijkteams deze problemen in een vroeg stadium herkennen en de verbinding met de schuldhulpverlening weten te vinden. Ook een verbinding met partijen op het gebied van werk en inkomen is van belang, aangezien iemand simpelweg aan het werk helpen al veel problemen kan oplossen. Hoewel flinke stappen worden gezet, is in de relatie met het netwerk nog veel te winnen. De wijkcoaches in Almelo hebben zich in korte tijd weten te ontwikkelen van gespecialiseerde naar integraal opererende professionals. Desondanks er nog veel gebieden waar wijkcoaches nog weinig van afweten. Een goede facilitering in training en opleiding van wijkcoaches is van belang om problemen vroeg te kunnen herkennen en te weten welke partijen deel kunnen uitmaken van de oplossing.

Goed op weg

De gemeente Almelo is voortvarend op weg gegaan met de uitdagingen in het sociaal domein en de ontwikkeling van wijkteams. Echter, zoals in meer gemeenten het geval is, zijn er nog aanzienlijke uitdagingen in de verdere doorontwikkeling van de wijkteams. Wanneer deze doorontwikkeling blijft plaatsvinden, zullen de wijkteams in de toekomst nog beter aan kunnen sluiten op de daadwerkelijke behoefte van de cliënt.

Voor meer informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Erik Koopman (erik.koopman@wagenaarhoes.nl; 06-33 80 55 16).

Verder bieden we u op basis van dit onderzoek aan een quickscan te doen van de stand van zaken van de wijkteams in uw gemeente. Voor een beperkte investering krijgt u hiermee een goed inzicht in het verbeterpotentieel van de wijkteams in uw gemeente, als basis voor de verdere doorontwikkeling. Klik hier voor meer informatie.

Deel deze pagina
  • Erik Koopman
    Erik Koopman
    adviseur