De economie van de toekomst

Boekbespreking

Harry ter Braak
7-7-2016

Wat kunnen we leren van de geschiedenis van het bouwen, wonen en de economie in de wereld en Nederland in het bijzonder? Wouter Vermeulen c.s. bieden een goed onderbouwd en soms verrassend inzicht. Wim de Ridder verdiepte zich in de metamorfose van de nieuwe welvaart. Hij neemt de lezer mee in hoe de wereld zich de komende jaren, zal ontwikkelen op het vlak van verkeer en vervoer, gezondheidszorg en pensioenen als we het goed doen. De Belg Peter Hinssen schreef een boeiend boek over de generatie N, waarin netwerken succesvoorwaarde nummer 1 is.

-Wouter Vermeulen, Coen Teulings, Gerard Marlet, Henri de Groot, Groei &krimp, waar moeten we bouwen- en waar vooral niet?, VOC Uitgevers Nijmegen, 2016.

De auteurs tonen dat de groei van steden op langere termijn onvoorspelbaar is en onafhankelijk van de omvang van de stad. Op kortere termijn zijn groei en krimp persistent. Krimp is beter te voorspellen dan groei. Nieuwbouw in krimpgebieden is dan ook contraproductief en zet huizenprijzen verder onder druk. Concentratie van voorzieningen op een paar kansrijke locaties biedt meer soulaas. Bouwen in Emmen, Ede, Almere, Oost-Groningen en Limburg gebeurt dus in markten waar er geen behoefte aan is. In Amsterdam, Hilversum en Haarlem wordt te weinig gebouwd.

Toch een stel bijzondere conclusies als je naar het beleid van de afgelopen jaren kijkt. Het boek is gebaseerd op een analyse van een groot aantal cijfers op het niveau van de G57 gemeente indeling. Maar ook veel internationaal studie materiaal wordt gebruikt. Elk hoofdstuk sluit af met een samenvatting met de belangrijkste conclusies en levert suggesties tot te lezen literatuur. In de zes hoofdstukken over groeien en krimpen (van regio's, 1), hoog en laag ( opgeleiden, 2), stijgen en dalen (van prijzen, 3), waar en wanneer (bouwen, 4), winnaars en verliezers (5) en macht of onmacht(6), komen de verschillende perspectieven op het bouwen en de economie tot uitdrukking.

De Nederlandse krimpproblematiek staat in geen verhouding tot wat er in delen van Duitsland gebeurt. Verzekering tegen huizenprijsschommelingen op gemeentelijk niveau helpt zowel bij groei (lagere kapitaalkosten) als bij krimp (bescherming tegen prijsdaling). De Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds biedt een dergelijke verzekering, maar Nederland gaat met die verzekering wel erg ver. In zekere zin is deze discussie vergelijkbaar met de discussie die in Europa wordt gevoerd: zijn we bereid met elkaar een transferunie aan te gaan? Zijn we bereid om een land te ondersteunen als de economie van een land "tijdelijk(?)" minder goed functioneert, zodat de bevolking niet weg trekt en het land de kans krijgt zich te herstellen. Waar binnen Europa geen euro extra naar Griekenland mag gaan, is de binnenlandse transferunie algemeen aanvaard - terwijl het binnen Nederland om een aanmerkelijk groter aandeel van het bruto binnenlands product gaat dan waar in Europa sprake van zou zijn.

Het boek leest gemakkelijk en biedt op landelijke en regionaal niveau mooie aanknopingspunten voor de beleidskeuzes die gemaakt moeten worden om de woningmarkt en de economie de goede impulsen te geven. Voor bestuurders, managers en controllers die daarmee te maken hebben dus een belangrijk te lezen boek.

-

Wim de Ridder, Metamorfose de nieuwe welvaart, Vakmedianet, Deventer 2016.

Van vrijspel tot de welvaart van overmorgen: over de vooruitgang die wordt bevochten. Wim de Ridder neemt de lezer mee in zijn perspectief op de wondere ontwikkelingen in de maatschappij en economie, als gevolg van de technologische doorbraken waar we nu en de komende tijd mee te maken hebben. Op het vlak van mobiliteit, energie, gezondheidszorg, veiligheid, ons geld en de pensioenen werkt Wim de Ridder uit hoe de samenleving zich naar zijn idee zal ontwikkelen. De vooruitgang is turbulent en gewelddadig. Hij sluit af met een hoofdstuk over de periode 2025-2045. De Ridder toont zich hier een idealist door te verwachten dat we te maken krijgen met een neergang van het kapitalisme en welvaart creatieve krachten vrij maakt en geluk hoog op de agenda komt. Maar de komende decennia zullen wel turbulent zijn en in vele opzichten gevaarlijk vanwege de machtsstrijd die op vele fronten zal worden uitgevochten omdat oude verdienmodellen en belangen (ordes) onder druk komen te staan.

Er was de afgelopen eeuw voortdurend sprake van overmoed om met behulp van nieuwe technologie te proberen meer macht te verwerven en van speculatie om toch vooral zelf het meest te profiteren van de te rooskleurig voorgestelde toekomst. Na beschouwingen over de te verwachten ontwikkelingen de komende tien jaar komt de existentiële vraag aan de orde waartoe de nieuwe welvaart op de lange termijn leidt. Het is zijn vierde boek op rij, die de eerste drie integreert. Wim de Ridder is optimistisch waar anderen juist erg pessimistisch zijn. De komende 10 jaar verandert er naar zijn oordeel meer dan de afgelopen dertig jaar. De zeven hoofdstukken laten zich prettig en gemakkelijk lezen en de verwijzingen naar andere literatuur is prima. Wim de Ridder dankt een aantal mensen waaronder Adjiedj Bakas die hem inspireerden en bijdragen leverden in het boek. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een te verwachten ambitie en perspectieven op wat er meer minder en anders zal zijn.

Digitale apparatuur verovert de wereld met een nieuwe orde tot gevolg. De geschiedenis leert ons dat het dan gevaarlijk wordt. Sterke maatschappelijke coalities zijn nodig om grootse prestaties te realiseren. Zijn verwachting is dat we door gaan tot elektriciteit gratis is (maar windenergie niet meer op zee gewonnen wordt), iedereen zich veilig voelt (maar dat niet meer afwentelt op de overheid), iedereen koopt wat bij hem past (maar niet meer verleiden tot overconsumptie) en onze pensioenen welvaartsvast zijn (maar niet meer beleggen op de internationale kapitaalmarkt). De Ridder vertaalt zijn verwachtingen soms ook in financiële perspectieven maar dat blijft helaas wel erg oppervlakkig. Niettemin een interessant boek.

-Peter Hinssen, The Network always wins, hoe overleven in een onzeker tijdperk, Lannoo Campus, Tielt 2015.

Dit boek wordt aangeprezen als een boek over snelheid, consumenten en organisaties. Als een survivalgids voor wie de toekomst in handen wil nemen. De grootste uitdaging voor bedrijven komt niet van buitenaf. Ze zal erom gaan de dynamiek binnenin zo te veranderen dat het bedrijf de snelheid van de stroom in de wereld daarbuiten bij houdt. Het gaat om de balans tussen de interne en de externe klok. Peter Hinssem is geobsedeerd door het tweede deel van de S-curve waarin de snelheid stabiliseert, wanneer digitaal normaal wordt. Dit boek gaat er over hoe je dat kan overleven.

De remedie tegen de VUCA wereld is VACINE. VUCA staat voor volatility, uncertaincy, complexity, ambuigity. VACINE voor velocity, agility, creativity, innovation, network, experimentation. Fail-fast forward is dan een belangrijk concept. Het doel ervan is te begrijpen waarom iets niet werkt en te leren van je fouten. "Of zoals de grote filosoof Mike Tyson zei: Iedereen heeft een plan tot ze in hun gezicht geslagen worden. We zullen het tijdperk van netwerken nooit gaan begrijpen en beheersen als we niet op een nieuwe manier gaan denken over onze wereld - als we onze bedrijven en markten niet gaan zien als complexe, onderling geconverteerde, aanpasbare systemen".

Netwerken, als concept van het verbonden zijn via de knooppunten van het netwerk, vergt een nieuwe taal. De wereld van de media veranderde er fundamenteel door. Netwerken maken dat waar informatie vroeger statisch was, ze nu gaat stromen, als van water in een vijver naar in een rivier. Technologie in de klas, is niet het antwoord voor het onderwijs. Iets anders is nodig. Markten hebben zich zelf getransformeerd in netwerken van informatie, die verschillende regels volgen, en verschillende gedragspatronen vertonen. Gemiddelden zijn dan passé, luister en leer, vertrouwen is een noodzaak (werk er aan) en verander en wordt veelzijdig. In het tijdperk van het gezondheidsnetwerk zijn we proactief en lijkt onze huidige aanpak voodoo. We gaan toe naar de generatie N, de netwerkgeneratie. Het digitale vormt slechts het voorgerecht. Peter Hinssen maakt het concreet in de duiding van de samenhang tussen de verschillende netwerken waarin mensen, zakelijk, privé enz. functioneren. Een uitnodigend en eenvoudig leesbaar en met humor geschreven boek waar iedere publieke manager zijn voordeel mee kan doen bij de formulering van zijn strategie en de inrichting van de besturing van zijn organisatie.

 

Deel deze pagina