Europeaan worden, dat moeten we nog leren!

Column Rob Wagenaar

Rob Wagenaar
20-5-2016

Wie in geopolitiek en in wereldmachtsblokken gelooft, kan niet anders dan de éénwording van Europa omarmen. Na tientallen jaren van bemoedigende ontwikkelingen en stevige stappen, is de verdere integratie van Europa nu verder weg dan ooit. Externe bedreigingen lijken een toch te broze samenhang de das om te doen. Maar zijn we wel bewust genoeg van andere mogelijkheden om Europa te versterken. Waarom blijven we hangen op bestuursstructuren en federatievorming? En is hier wat te leren van andere unies en van andere  fusies?

Samengaan van organisaties, het kan op vele manieren

Het samengaan van organisaties, van naties tot winkels, van samenwerking tot integrale fusie, het is van alle tijden. De dynamiek van organisaties in relatie tot hun omgeving, hun producten, hun cliënten brengt dat met zich mee. Landen beschouw ik in deze ook maar even als organisaties. Het samenwerkingsproces is op allerlei wijzen vorm te geven. Van agressieve overname - denk in bezetting bij landen - tot relatief licht samenwerkingen in de vorm van shared services -vergelijk delen van de luchtmacht bij landen-. Er zijn voor alle vormen argumenten te bedenken. Vaak is het toch het overkomen van weerstanden, die ertoe leiden het integratieproces geleidelijk te doen. KLM en Air France hebben - na al die jaren - nog steeds een eigen identiteit en meer, maar aan de bedrijfsmatige kant is er allerlei integratie gedaan. De EU startte eigenlijk als BENELUX, 3 kleine landen die zich steviger wilden maken t.o.v. de grote landen om hen heen. Na de 2e Wereldoorlog kwam de EGKS, de Europese Kolen en Staal Gemeenschap, met de gedachte dat als je de middelen om oorlog te voeren maar gezamenlijk bestuurde, dat zoiets een goede preventie om oorlog te voorkomen was. Langzamerhand en stap voor stap is de EU er gekomen. Nu, achteraf bezien, te snel gegroeid voor velen, maar toch over een periode van 60+ jaar gevormd. Wat kunnen we leren van andere samenwerkings- en fusie voorbeelden?

Het gaat niet vanzelf goed

Een ding is zeker, het succesvol samengaan van verschillende organisaties/ landen is geen vanzelfsprekendheid. Het vereist hard nadenken en blijven werken aan de juiste stappen, je moet er een stevige ontwikkelingsstrategie op na houden. En die strategie dient ook veelzijdig te zijn. Het draait vooral om mensen en hun hele hebben en houden, qua werk, qua identiteit, qua beeld van de toekomst en dat is complex. Samengaan betekent dus dat je iets moet met je strategie, je besturing, met juridische en organisatorische vormgeving, met de wijze waarop je met cliënten omgaat ,met leiding, met processen en systemen, met de omgangsvormen intern - zeg de cultuur - en meer. En dit alles slim in de tijd uitgezet. Waarbij de gebrekkige voorspelbaarheid ook nog eens een wendbare mentaliteit vereist, bijsturen zal zeker nodig blijken.

Hoe heeft Europa dit aangepakt

Het is verrassend hoe sterk er bij het vormgeven aan de ontwikkeling van  samenwerking gehecht wordt aan formele stappen rond besturing en structuren. En hoe weinig er wordt gewerkt aan “grass roots” beinvloeding en “nudging” in deze. In het bedrijfsleven is men inmiddels wel zover dat men weet dat de harmonisatie van de organisatiecultuur, de identiteit en de wijze van samenwerking op alle niveaus cruciaal is. Ik ben behoorlijk geïnformeerd hoe een andere unie, de Sovjetunie, hier mee omging. Als even afgezien wordt van de politieke elementen, deed men daar erg veel aan het harmoniseren, het doen leren begrijpen en dus ook waarderen van de culturen van de 15 landen van het Sovjetrijk. Er werd intensief uitgewisseld, culturen in den brede met elkaar in contact gebracht. Sovjetburgers hebben daar goede herinneringen aan. Litouwers die Georgiërs over de vloer kregen en de artistieke prestaties op één podium brachten, Esten die de Tadzjieken en hun oude cultuur leerden kennen.

Het project opnieuw leven in blazen

Het leren kennen van die andere EU-staten is een component die in het Europa ontwikkelingsplan totaal ontbreekt. Wat weten wij van de Letten? Kan iemand de hoofdstad van Slowakije noemen? Doen wij iets aan uitwisseling tussen de Slovenen en Nederlanders? Allemaal gewaardeerde leden van de EU.

Europa is heel bijzonder en een zeer waardevol samenwerkingsproject. Niet opgeven bij een eerste stevige tegenwind! Zoek en vind een andere ingang, die vooral een positieve houding bij brede bevolkingslagen moet opleveren. En dus moeten we nog leren Europeaan te worden, een identiteit daarin op te bouwen.

Liever een Let die bij je logeert dan Poetin die ons succesvol uit elkaar provoceert!

Deel deze pagina