Amoreel, dat wil je toch niet zijn!

Column Rob Wagenaar

Rob Wagenaar
21-4-2016

Het journaille zit er op als de spreekwoordelijke bok op de haverkist. Volk dat over de schreef gaat: in hun ogen dan. En tegenwoordig is daar voldoende van, van dat volk. Hele beroepscategorieën worden aangeklaagd. Aannemers in wat oudere tijden, bankiers meer recentelijk, in corrupte landen werkende ondernemers, accountants, politici, iedereen komt weleens aan de buurt. Nu dan allen die aan belastingontwijking doen. Het is lastig in deze, het kaf van het koren te scheiden: is iedereen echt fout bezig? Want aangeklaagd in de pers ja, maar ook uiteindelijk veroordeeld door een rechter, vaak toch niet. Over de smalle marges van goed of fout. En de schuivende panelen in deze.

Een nieuw woord

Een woord dat opeens populair wordt, vind ik altijd fascinerend. Iemand die de tijdgeest pakt en daar een kreet aan koppelt. Deze keer is het Joris Luyendijk (van “Dit kan niet waar zijn”) die ik het eerst de term zag gebruiken. Amoreel. Je bent moreel bezig, dat is goed gedrag, je doet iets immoreels, dat is evident fout gedrag. Maar je kunt ook amoreel doen. Bij amoreel gedrag valt er juridisch geen speld tussen te krijgen, maar je kan er als verantwoordelijk burger wel vraagtekens bij zetten. Het is een wijze van werken, waarbij velen aanvoelen dat het niet klopt, ook al mag het wel. Het gaat over een ethische grens die mensen aanvoelen en waarbij de meesten hem niet willen overschrijden. In sociale relaties weten we allemaal wat ‘sociaal’ gedrag is. In zakelijke relaties worden de lijnen minder strak getrokken. Het lijkt wel of daarin meer mogelijk is, of wij minder kritisch zijn. Belangrijk lijkt me daarbij het verschil tussen de leefwereld, waarin mensen het met elkaar doen en de systeemwereld, waarin mensen schijnbaar geen rol meer spelen. “Fuck the system” wordt makkelijk gezegd, “fuck the people” is ronduit beledigend. En dat eerste is in wezen ook een aanklacht tegen de onmenselijkheid van het systeem.

Opschuivende grenzen

Terug naar de amoraliteit. Via de Panamapapers hebben we mogen vernemen van de massieve belastingvlucht die vermogenden kennelijk kiezen. Niet illegaal, maar – vinden velen – wel amoreel. Want het is de bedoeling dat je belasting betaald over je inkomen/vermogen volgens de wetten van je land. En vermijding via een ‘tax haven’ is een truc om daar onderuit te komen. Amoreel! En in feite immoreel? Op zo’n moment moet je ernstig in je eigen geweten gaan graven vind ik altijd. Is het verkeerd dat sporters en top musici in Monaco gaan wonen? Waren de pensionado’s die vlak over de grens in België een huis kochten zo verkeerd bezig? Mocht je als internationaal zakenman je inkomen niet in het kanton Uri in Zwitserland laten afrekenen? Sleutelvraag is steeds: wat had jezelf gedaan?

Maar toch

De Panamapapers hebben wel het effect dat er nog eens wordt nagedacht, wat er werkelijk gewild wordt in de BV Nederland. En dan gaat het niet over de flagrante overtredingen. Willen wij niet dat onze succesvolle mensen elders minder belasting betalen? Dat kan formeel geregeld worden, maar zal ongetwijfeld repercussies hebben. Of willen we de inherente amoraliteit aanpakken en tot een nieuwe moraliteit ombuigen. Nu al hoor je her en der dat het niet meer aangaat dat multinationals nergens belasting betalen. En maken David Cameron en Jort Kelder hun aangifte openbaar om zo aan te tonen dat ze braaf de belastingen van hun landen betalen.

En dan wordt het voor mij weer echt interessant. Gedrag is te veranderen en sociale wezens als wij mensen, stemmen ons gedrag op de ander af. Een nieuwe moraliteit ontspruit en dat is er ook nog eentje die razendsnel de beschaafde wereld beïnvloedt. Het wordt nog wel wat met een nieuwe wereldorde, waarin mensen over de hele wereld er dezelfde fatsoensnormen op na houden. Geef het alleen nog wat tijd!

Deel deze pagina
  • Rob Wagenaar
    Rob Wagenaar
    adviseur