Organisaties in beweging in een onzekere wereld.

Boekbespreking

Harry ter Braak
21-4-2016

Iedere manager wil graag orde in de chaos die de wereld soms wel lijkt. Dan moet je weten te duiden wat er om je heen gebeurt, zoals Salim Ismail, Yuri van Geest en Malcome Malone doen door de exponentiële organisaties toegankelijk te maken. Maar ook weten hoe je de eigen organisatie moet veranderen als het om de paradigmawisselingen gaat, die de bestaande cultuur ter discussie stellen. Daniëlle Brauwn en Jitske Kramer leggen dat heel inspirerend uit. Je hebt ook autoriteit nodig en daar helpt Paul Verhaege bij met zijn boek onder de gelijknamige titel.

De Corporate TribeDaniele Brauwn, & Jitske Kramer, De Corporate Tribe, organisatielessen uit de antropologie, Vakmedianet, Deventer, 2015

Orde scheppen in de chaos, wie durft het. Daniele en Jitske doen een zeer inspirerende poging en slagen wat mij betreft met vlag en wimpel. Veel boeken over cultuur en antropologie blijven steken in goede bedoelingen. In dit boek wordt de lezer in het eerste deel bij gepraat over hoe een cultuur orde in de chaos schept. In deel twee lichten ze toe dat het in de relaties tussen mensen en binnen gemeenschappen gebeurt. In deel drie wijden ze uit over cultuurtransities, over het bouwen en verplaatsen van totempalen. Boeken kunnen niet alleen goed geschreven zijn en een goede boodschap hebben, maar ze kunnen er ook nog zeer goed uit zien. Deze antropologische reis, in veertien hoofdstukken, waarbij de dertiende bewust ontbreekt, biedt natuurlijk wereldwijd vele interessante en indrukwekkende verhalen en foto's op. Een genot om te hebben dus.

In de overgang tussen werelden gebeurt het. Corporate antropologen nemen de dynamiek tussen verschillende werelden als uitgangspunt, tussen management en werkvloer, tussen klant en organisatie tussen de geplande en de geleefde wereld. De dynamiek verraadt de rangorde, de gedragspatronen, rituelen, onderlinge relaties en verhalen. Daar is de blik van de antropoloog op gefocust.

Daniele en Jistke leggen de lezer vijf typen cultuurtransities voor, met ieder hun eigen totempaal metafoor. Voor in je rugzak, naast je antropologische blik en veranderskils. De lezers worden uitgenodigd hun eigen ervaringen met hen te delen. Succesvolle verandering kenmerkt zich door rolbewustzijn, gebruik van rituelen, het managen van onzekerheid, en het leren in tijden van verwarring. Het boek is ook voorzien van interessante denkmodellen, zoals de sabotagelijn en het rituelenontwerp.

Exponentiele OrganisatiesSalim Ismail, Yuri van Geest en Malcome S. Malone, Exponentiële organisaties, waarom nieuwe organisaties tien keer beter, sneller, en goedkoper zijn- en hoe jij dat ook wordt, A Singularity University Book, Uitgeverij Business Contact, Amsterdam, Antwerpen, 2015

In een tijd waarin ontelbare nieuwe initiatieven worden genomen, op basis van de vele nieuwe mogelijkheden en kansen die zich aandienen, is het mooi een boek te kunnen lezen dat helpt bij met onderkennen van die initiatieven die echt kansrijk zijn, dankzij de integrale toepassing van onder andere community's. Big data, slimme algoritmes en nieuwe technologieën. Deze bedrijven laten een groeicurve zien die exponentieel is en daarmee laten ze de traditionele lineaire bedrijven ver achter zich. De auteurs onderzochten honderden start-ups. In het boek brengen ze de organisatorische en technologische ontwikkelingen in kaart. Ze presenteren een raamwerk van interne en externe factoren, waarmee elke organisatie een exponentiële organisatie kan worden.

In deel een wordt de exponentiële organisatie verkend en in deel twee hoe je hem kan bouwen (samen in tien hoofdstukken). Daarna volgt de epiloog met een nieuwe cambrische explosie, een nawoord en twee mooie bijlagen. In de eerste bijlage kan je je eigen exponentiële score bepalen en in de tweede bijlage de zeer vele inspirerende bronnen vinden. Elk hoofdstuk sluit af met enkele van de essentiële boodschappen. Al met al heel toegankelijk en leesbaar. We worden verlicht door informatie en de zes D's, digitalisering, deceptie, disruptie, dematerialisatie, demonisatie en democratisering. Zij vertegenwoordigen fenomenen die een cruciale rol spelen. Het iridium (heeft atoomnummer 77 ) moment van Motorola is sprekend. Motorola was er van overtuigd dat mobiele telefonie alleen verder gebracht kon worden met de installatie van ontelbare en dure zendmasten. Niet lang daarna waren 77 satellieten voldoende (en beter). Toch bleek de investering daarin van vijf miljard uiteindelijk weg gegooid geld. Zendmasten werden veel goedkoper en netwerken sneller. Zo zijn er inmiddels vele decepties. Hoe herken je wat echt gaat werken, zoals Instagram met dertien medewerkers er toe bijdroeg dat het grote Kodak van de kaart werd geveegd?

Een exponentiële organisatie is een organisatie waarvan de impact (of opbrengst) disproportioneel groot is (minimaal tien) vergeleken met gelijksoortige organisaties, door het gebruik van nieuwe organisatietechnieken die versnellende technologieën inzetten. Informatie is hierbij de driver. De paradigmawisseling, het verschijnsel dat velen doet verbazen. Het vraagt wel andere organisatiemodellen. Matrixorganisaties werken hier niet. Het gaat om de massive transformation purpose (MTP), om het opschalen (scale) van ideeën(Ideas) en betrokkenheid van velen buiten de eigen organisatie (denk aan Uber). De auteurs tonen de organisatieprincipes die aan Ex0's ten grondslag liggen en waarschuwen voor deskundigen (die meestal zoals MC Kinsey vast zitten in lineaire patronen). We gaan van schaarste naar overvloed, is de mateloos inspirerende boodschap.

AutoriteitPaul Verhaeghe, Autoriteit, de Bezige Bij, 2015, Antwerpen/Amsterdam

Klinisch psycholoog Paul Verhaeghe, produceert met dit boek, na "Identiteit", opnieuw een bestseller over een interessant thema. Het vraagstuk van autoriteit is op dit moment onmiskenbaar een wezenlijk thema in het publieke domein. Hij zoekt en vindt een nieuwe invulling van autoriteit. De groep bepaalt wie of wat autoriteit heeft en is. De vele maatschappelijke ontwikkelingen waar we mee te maken hebben in de opvoeding, het onderwijs, de economie, de politiek leiden tot andere resultaten en onderlinge verhoudingen en daarmee verschuift wat autoriteit vraagt en wie het heeft. Met dit boek wil de auteur duidelijk maken wat de manier is waarop autoriteit functioneert en waarop de faalt en daarmee terugvalt op pure machtsuitoefening. In 1890 schreef Maurice Maeterlinck een toneelstuk over een groep blinden die wachten op de terugkeer van hun gids (die dood in hun midden lag). Het is een mooie metafoor voor deze tijd: er is geen leider meer, we zullen het zelf moeten uitvinden.

In acht hoofdstukken na een korte inleiding op het thema en een intermezzo halverwege het boek passeren vele perspectieven op het thema. Identiteit en autoriteit, autoriteit en oorsprong (waarom, daarom), drie onmogelijke beroepen, en terugkeer (Darth Vader) of verandering (Big Brother). In de vergelijking tussen piramide en netwerk laat Verhaeghe in zijn intermezzo zien hoe sterk ons tijdperk veranderd is. Dan volgen het tijdperk van de vrouw, ouders in het meervoud, uw geld of uw leven en Meneer Valdemar of deliberatieve democratie. Het slot met een dankwoord, een bibliografie, eindnoten en het register verraden de wetenschapper die wetenschappelijk degelijk werk heeft geleverd, dat ook nog heel prettig leesbaar is.

Het is niet vreemd dat autoriteit lang niet meer vanzelfsprekend is. De vele vaak disruptieve ontwikkelingen op vele domeinen maken dat verhoudingen veranderen. Die veranderingen leiden tot andere inzichten. Freud zei al dat er drie onmogelijke beroepen waren: Erziehen, Kurieren und Regieren opvoeden, mensen helpen (zelfs psychotherapeuten) en politiek te bedrijven. Het kan goed, maar niet meer op de patriarchale manier waarop dat (soms onwillekeurig) in het verleden ging.

In het boek komen, naast het thema van onderwijs en opvoeding, de vele opgaven waar het publieke domein voor staat aan de orde. Of het nu om het integratievraagstuk gaat, of dat van de stedelijke ontwikkeling, het bestuur of onze democratie, steeds weer komt de vraag aan de orde wat is de betekenis van autoriteit, hoe ontstaat deze en wie heeft het. De autoriteit die Verhaege naar voor schuift is geen techniek en geen instelling, Het is in zijn overtuiging gebaseerd op horizontaal georganiseerde groepen die in het beste geval deel gaan uitmaken van onze identiteit. Vanuit (gedeelde transparante) kennis en met een nieuwe vormgeving van angst (voor sociale controle). Elke bestuurder en manager doet er goed aan dit boek tot zich te nemen indien deze duurzaam autoriteit wil vertegenwoordigen.

Deel deze pagina