Er is er maar één (1) de baas!

Column over de roep om een superbestuurder voor het Rijk

Rob Wagenaar
17-2-2015

Topambtenaar Jaap Uijlenbroek pleit in het FD van jl. zaterdag voor een super-SG, één CEO die boven de 11 secretarissen-generaal staat. En Jaap weet waarover hij praat, in een vorige leven was hij 5 jaar directeur-generaal Organisatie en Bedrijfsvoering Rijk. Eindelijk kunnen er dan eens knopen worden doorgehakt bij de hervorming en efficiencyslagen die het Rijk moet maken. De roep om een sterke man! Zou het werken?

Keuzes op een continuüm

De roep om één eindverantwoordelijke, een chef die boven alle andere chefs staat, is van alle tijden en zeker geen verkeerde gedachte. Organisaties zijn optelsommen van deelbelangen en in topteams komen die vaak mooi samen. Helaas is menig MT in de praktijk niet in staat om ‘constructief’ te vechten en ter wille van een slagvaardige bedrijfsvoering á tempo tot goede besluiten te komen. Of het wordt compromissen sluiten die de kracht van een helder besluit missen of men belandt in een onderling loopgravengevecht waarbij stevige besluiten in feite uitblijven. De positie van de leider van het topteam is daarbij cruciaal. Hoe onafhankelijk kan hij zich opstellen? Is het echt ‘de baas’ of zit hij het MT voor, dan wel iets daartussenin. Veel organisaties kiezen wel degelijk voor één eindverantwoordelijke en laten de feitelijke invulling ervan variëren met het profiel van de functionaris.  Zo is de gemeentesecretaris in de ene gemeente ook echt directeur van de ambtelijke dienst en in een andere is hij/zij veel meer een primus inter paris. Ook komen teams van meerdere directeuren/secretarissen voor, bijvoorbeeld in het geval van samenwerkende gemeenten, zonder eindverantwoordelijk individu. Lastig, maar niet onmogelijk.

Essentie

De structuurvraag rond het topteam en de topman/vrouw draait natuurlijk niet om de functie als zodanig, maar moet een afgeleide zijn van waar deze organisatie nu mee worstelt en om vraagt. En dan is gebrekkige besluitvorming, dan wel onvoldoende slagvaardigheid - vooral tot het nemen van moeilijke besluiten - absoluut valide. DG Jaap is daar in het genoemde artikel ook duidelijk over: met 11 secretarissen generaal is de tegenstem van 1 van hen voldoende om het mooie hervormingsvoorstel weer in de kast te krijgen. En hij stelt de retorische vraag: “Laat je de langzaamste het tempo bepalen?” Zo te bezien is er heel veel voor zijn voorstel te zeggen.

Ochtendhumeur

Maar er is natuurlijk ook veel in te brengen tegen één sterke man/vrouw die, met alle macht bekleedt, eindverantwoordelijk is. Het belangrijkste vind ik nog wel de afhankelijkheid van het functioneren van dat éne individu. Heel veel samengebalde macht in één functie stelt ook hele hoge eisen aan het goed functioneren van dat mens. De schaduwkant van geconcentreerde beslissingsmacht is het gebrek aan countervailing power. Het is moeilijk zowel het één als het andere in de praktijk te brengen. Je neemt dus een risico. Bijvoorbeeld dat mevrouw de super-SG met haar verkeerde been uit bed is gestapt. Die dag wordt het weinig met jouw voorstellen. Of dat mijnheer de Rijks-CEO een tijdje van de leg is vanwege een huwelijkscrisis. Of nog erger.

Toch maar doen

Alleen al omwille van de beweging en het nieuwe zou ik voor het voorstel van DG Uijlenbroek zijn. Laat ons het eens proberen! Een kleine conditie bij dit model zou ik wel willen voorstellen: de functie wordt voor 2 jaar vervuld en geen dag langer. En daarna mag iemand anders het proberen.

Deel deze pagina