Identiteitsverlies

Bij cultuurverandering neem je mensen veel af en wat komt ervoor terug?

8-12-2014

Cultuur en cultuurverandering is weer ‘hot’. Bij bijna elke majeure organisatie-uitglijer wordt daarin zowel de oorzaak als het heil gezocht. Of het nu woningcorporaties zijn, ICT-deconfitures bij de overheid, problemen bij accountants of het matig functioneren van De Nederlandsche Bank, de cultuur is oorzaak en remedie. DNB moest zich volgens de politiek zelfs op korte termijn een nieuwe cultuur aanmeten: morgen om 14.00 gedragen wij ons allemaal anders! Wat is het toch dat cultuur zo ongrijpbaar, en cultuurverandering zo lastig maakt. Een hink-stap-sprong-verkenning.

Oude partijrotten

Ik bezocht afgelopen weekend een bijeenkomst van mijn politieke partij: diegenen die meer dan x jaar lid zijn, mochten zich laten ‘fêteren’ in de Tweede Kamer. Een saucijzenbroodje en een aangeklede borrel: al heel wat voor de altijd armlastige partij. Er was een stevig inhoudelijk programma waarbij gependeld werd tussen hoe het vroeger was en hoe het in de toekomst zou zijn. De meest aansprekende presentatie verbond die twee: het zal heel anders worden en zo ziet dat er uit. De arme voormalige partijbaron kreeg het zwaar te verduren: nostalgie, negatief verhaal en meer van dat. Op weg naar huis bedacht ik me dat het hier om een typisch geval van ‘cultuur-chagrijn’ ging: niet willen en/of kunnen accepteren dat het anders is en wordt.

Cultuur = Identiteit

Tussen alle definities van organisatiecultuur voel ik me het beste bij omschrijvingen die de nadruk op identiteit leggen. Jij straalt zelf je eigen cultuur uit. Je doet, zoals je bent en - kennelijk - wilt zijn en dat staat voor je identiteit. Als die wijze van doen je niet meer bevalt, dan zeg je ”ik voel me niet meer thuis in deze werkomgeving” en je vertrekt. Op zoek met je identiteit, naar een omgeving die daarbij past. Zo beschouwd is het heel erg begrijpelijk dat cultuur zich lastig laat veranderen. Je zit aan de identiteit van mensen, niets meer of minder. “Als deze veranderingen eraan komen, dan weet ik niet of ik hier nog langer wil blijven werken”.

Kan veranderen dan toch?

Zeker! Anders had ik niet zo lang in dit vak met dit thema bezig kunnen zijn! Ervan uitgaande dat je aan iemands identiteit zit, moet je er om te beginnen van uitgaan dat echt alles uit de kast wordt gehaald om ‘de leiding’ te overtuigen dat men fout zit. Weerstand tegen verandering, heet dat dan. En men heeft sterke aandrang om vertrekken. Vechten of vluchten is de keuze. Maar er is altijd een groep die inziet dat de verandering nodig is, en ook dat identiteitsverlies ingeruild kan worden voor een wat gewijzigde, maar misschien wel betere identiteit. Het zijn de mensen die niet vast zitten in een bestaand patroon en zichzelf de kans geven om ook eens ‘iemand anders’ te worden. “Mijn identiteit kan ook opschuiven.” “Wellicht is er nog een andere rol in het leven voor mij weggelegd.” Cultuurverandering als kans.

Neem er de tijd voor

En zo zijn we dan terug bij de wijze lessen van de handboeken in cultuurverandering. Je neemt mensen veel af, ze verliezen zichzelf en krijgen daar ogenschijnlijk niets voor terug. Op mijn partijbijeenkomst werd echt moeite gedaan om ook de oudjes mee te nemen naar de nieuwe tijd. “Het wordt allemaal anders!” Maar er was geen tijd en dus vooral weerstand!

Deel deze pagina