Recensies: leiderschap en economie

Boekbesprekingen van Harry ter Braak

Harry ter Braak
11-9-2017

Paul Woodruff, vertaald door Jan Vorstenbosch, biedt een zeer indrukwekkend boek over de diepere betekenis van leiderschap, en weet de Griekse mythologie te laten leven in alledaagse vraagstukken van deze tijd. Uri Gneezy en John A. List maken duidelijk dat alles economie is. Menig bestuurder en controller zal ontdekken dat veel van zijn waarheden niet zo "waar" zijn als ze lijken. Beide heren zijn wetenschappelijk zeer overtuigend en plaatsen de "feiten" in een nieuw daglicht. Jan Brouwer leert ons rekenen aan de stad. De wereld van de ruimte en het geld komen heel praktisch bij elkaar.

Het Ajax DilemmaPaul Woodruff, Het Ajax-dilemma, filosofie van het leiderschap, Lemniscaat, Rotterdam 2017

Met de vertaling van dit werk van Paul Woodruff levert Jan Vorstenbosch een boeiend en zeer lezenswaardig inzicht in wat waar leiderschap voor staat. In vier delen wordt de lezer mee genomen in de wereld van de Griekse filosofie. Het werk van Paul Woodruff, filosoof en Vietnamveteraan, zo leert Jan ons, laat zich plaatsen in de ontwikkeling van het denken van het communitarisme en de levenskunst. Het communitarisme beklemtoont dat de mens afhankelijk is van de gemeenschap en zet zich af tegen het dominante denken van het liberalisme. Met zijn aanpak beoogt Woodruff de filosofie weer relevant te maken voor de allerlaagste wereld en bij te dragen aan wat levenskunst mag zijn.

De dramatische ontsporingen van soldaten wijdt Woodruff aan falend leiderschap. "Eerlijke" opvattingen van rechtvaardigheid zijn soms een heel slecht idee, omdat juist teamspirit en kameraadschap, op gedeelde ervaringen gebaseerde loyaliteit in een gevechtseenheid belangrijk zijn voor de moraal en mentale gezondheid van soldaten. Het Ajax-dilemma verbindt op indringende wijze de worsteling van ons westers zelfbesef en de Griekse oudheid met actuele vraagstukken rond eer, beloning en verdienste binnen een gemeenschap. Hij zet de mythologie in om beeldend zijn punt duidelijk te maken. 

In deel een legt hij zijn ambities met het boek uit. Beloningen tegenover uitkeringen en prikkels. In deel twee volgt het verhaal van Ajax, Odysseus, koning Agamemnon en de andere karakters die hun eigen perspectief hebben op het mythologische dilemma waar zij zich voor geplaatst hebben. Wie heeft recht op het harnas van de overleden Achilles. In deel drie volgen de lessen uit het verhaal van Ajax. In deel vier neemt Woodruff ons mee in zijn perspectief op rechtvaardigheid als menselijke wijsheid. 

Beloningen hebben in een gemeenschap verschillende betekenissen. Te vaak is dat besef er niet. Dat heeft desastreuze effecten. Eerlijkheid sluit mededogen uit en dat doet rechtvaardigheid niet. Principes vormen soms een belemmering voor mededogen. Als je mededogen in je hart niet wil verstikken, hou dan niet vast aan principes. Doorgeslagen managers en bureaucratieën kunnen er iets van leren. Idealen hebben dubbelgangers. Die van wijsheid is kennis. Die van leiderschap is management en die van rechtvaardigheid is eerlijkheid. Hetzelfde geldt voor de manier waarop zij worden nagestreefd. Woede gaat over rechtvaardigheid in de ziel. Als zij niet tijdig wordt geuit is het effect desastreus. Menig bestuurder, leider en controller zal zich ondersteund weten met met de inzichten die met dit boek aangedragen worden.

 

Alles Is Economie

Uri Gneezy en John A. List, Alles is economie, Meulenhoff Boekerij Amsterdam 2014

Het oorspronkelijk in het Engels geschreven "The Why Axis, Hidden Motives and the Undiscovered Economics of Everyday Life" levert veel inzichten die "onze aannames voorbij gaan". "Waarom we doen wat we doen?" Elk hoofdstuk heeft zo een uitnodigende titel en ondertitel. Mensen laten doen wat je wilt dat ze doen? Wanneer prikkels wel en niet werken, en waarom. Waarom vrouwen minder verdienen dan mannen: Craigslist, doolhoven, tennisballen en emmers. Op de vlakten aan de voet van de Kilimanjaro. Wat een matriarchale samenleving ons kan leren over vrouwen en competitie. Op bezoek bij de Khasi. Hoe kan je de prestatiekloof overbruggen: ontevreden met zilver, tevreden met brons. Openbaar onderwijs: een probleem met een prijskaartje van 627 miljard. Hoe kunnen arme kinderen binnen een paar maanden de rijkere bijbenen? Een bezoekje aan de voorschool. Met welke zeven woordjes kunnen we economische discriminatie uitbannen? Ik heb geen hekel aan je, ik probeer gewoon geld te verdienen. Denk goed na over wat je kiest: het kan tegen je worden gebruikt, over verborgen motieven om te discrimineren. Hoe kunnen we onszelf redden van onszelf? Wat veldexperimenten ons kunnen vertellen over levensbedreigende situaties. De ware reden dat mensen geld doneren. Doe geen beroep op het hart, maar op de ijdelheid! Wat hazenlippen en opt-outvakjes vertellen over onze motieven om te doneren. Het opzienbarende verschijnsel van wederkerigheid. De hedendaagse manager als bedreigde diersoort, Een experimentele cultuur creëren in je bedrijf.

Het economische systeem is geen reageerbuisje: er zijn duizenden bedrijven en miljarden mensen. In weerwil van de economische opvattingen tonen Uri en John aan: ook als er sprake is van ‘vervuiling’ (met andere woorden: als we de werking van dingen onderzoeken in onbeheersbare, onvoorspelbare, echte omstandigheden), leveren gerandomiseerde veldexperimenten echte antwoorden op. Sterker nog, het veldexperiment is een van de belangrijkste empirische innovaties van de afgelopen decennia. Met de door Uri en John gehanteerde methodologie kunnen we niet alleen iets meten wat daadwerkelijk plaatsvindt, maar kunnen we ook bepalen waaróm het plaatsvindt. Veel gemaakte fouten worden vermeden. Correlatie is nog geen causaliteit! Het andere probleem met big data is dat de hoeveelheden gegevens zo groot zijn dat je al snel de weg kwijtraakt.

In plaats van te accepteren dat mensen er gewoon niets aan kunnen doen dat ze racistisch of vooringenomen zijn, wilden Uri (met een joodse achtergrond en een familie die de holocaust niet overleefde) en John meer weten over daadwerkelijke motieven om te discrimineren. Als je discriminatie dus echt een halt wilt toeroepen, richt je dan niet alleen op de lelijke, racistische aspecten: dat is (deels) de verkeerde dader. Richt je op de economische prikkels voor discriminatie en kijk vervolgens door de microscoop. Je zult zien dat de meeste gevallen van moderne discriminatie veroorzaakt worden door mensen of bedrijven die gewoon meer geld willen verdienen. Zo tonen ze met veldexperimenten aan dat een belangrijk deel van de raciale prestatiekloof niet te wijten is aan kennis of vermogen, maar simpelweg aan de motivatie van de leerlingen tijdens het maken van toetsen.

De succesvolle manager van morgen zal zijn kennis uit veldexperimenten halen en die inzichten gebruiken om de winst van het bedrijf te verhogen. Dat is het dus. Tegen de tijd je dit boek uit hebt, hopen de auteurs dat je een veel beter idee hebt van wat wel en wat niet werkt. Het boek voldoet volstrekt aan die ambitie. Zo tonen ze aan dat financiële prikkels vaak eenmalig en of averechts werken. Als je iemand moet motiveren, moet je je eerst goed afvragen of de prikkel de bereidheid om te handelen zónder prikkel (om het milieu te sparen door blikjes in te zamelen, kankeronderzoek te ondersteunen enzovoort) niet in de weg gaat zitten. De wereld van het onderwijs wordt stevig gefileerd. Uit hun onderzoek blijkt dat vrouwen, mits uit de juiste (matriarchale) cultuur afkomstig, even competitief zijn ingesteld als mannen, en vaak zelfs nog competitiever. Omgeving en socialisatie (b)lijken van groot belang te zijn voor de manier waarop mensen zich gedragen. Het boek is bijzonder interessant voor bestuurders, managers en controllers die geïnteresseerd zijn in waarom mensen doen wat ze doen en van daaruit beleid vorm geven. Dat zou iedereen in het publieke domein moeten zijn.

 

Rekenen Aan De Stad

Jan Brouwer, Rekenen aan de stad, JB Cultuur, Delft, 2017

Jan Brouwer schreef met dit boek zowel een handboek als een achtergrondverhaal. Voor een breed publiek wordt de complexiteit van ruimtelijke investeringen inzichtelijk en hanteerbaar gemaakt. Jan verbindt twee ogenschijnlijk verschillende werelden -die van de ruimte en die van het geld- en opent deuren tot nieuwe manieren van denken en werken voor de vele betrokkenen bij het "maken van de stad". Na het lezen van het boek begrijp je meer van de diverse markten, van de rollen van partijen, zijn in staat een beperkte marktverkenning te doen en kunnen projecten doorrekenen gedurende de gehele levenscyclus.

Het boek kent vier delen en begint bij de omgeving. De komende tijd mogen we in de markt veranderingen (1) verwachten. De gebruiker nnen zich terug te trekken vraagt de overheid (4) (2) is de belangrijkste speler en geld (3) speelt een serieuze rol. Hoewel deze is bego ook aandacht in de diverse markten (5). De context wordt bepaald in de stad (6). In deel twee gaat het om de voorbereidingen om tot investeringen te komen met eerst toekomstonderzoek (1) en vervolgens de betekenis van kapitaalvorming (2) en planvorming (3) in deze wereld. Daarna volgen de toepassingen (4). In deel drie gaat het over de toepassing van het voor gaande bij een viertal voorbeelden. Deel vier bestaat uit de bijlagen waaronder een begrippenlijst en literatuurlijst. 

Jan is zeer ingewijd in de materie en maakt de ambitie van een heel toegankelijk boek, ook mooi vormgegeven, nadrukkelijk waar. Het levert vele inzichtelijke tabellen en figuren. Hij lardeert het boek met cijferreeksen die de ontwikkelingen van de afgelopen vijftig jaar zeer inzichtelijk maken. De wetenschapper en praktijkman komen beide uit de verf. Als wiskundige en filosoof, met een grote culturele bagage, verbindt hij vele werelden. Kapitaal heeft in zijn boek zowel fysiek, cultureel, als sociaal en financieel betekenis. Als je een rol wil spelen in het maken van de stad en of er als controller op toeziet, biedt dit boek een stevige basis.

 

 

Deel deze pagina