Terug naar Archief

Professioneel twijfelen

“Kritisch met jezelf spreken levert de noodzakelijk kwaliteit”

Rob Wagenaar
26-5-2014

Van velen wordt in ons beroep en in onze functie gevraagd dat wij zeker zijn van onze zaak. Met deskundigheid en overtuigingskracht brengen wij onze standpunten en motiveren wij onze beslissingen. Onze collega’s, medewerkers, cliënten verwachten niets anders. Weifelende bazen of adviseurs: dat schiet niet op. Maar twijfelen over de juistheid van je oordeel heeft wel degelijk zin. En iets met zekerheid naar voren brengen is vaak meer façade dan diepgevoelde realiteit. Kan je structureel twijfelen en toch overtuigend functioneren? En hoe belangrijk is dat twijfelen eigenlijk?

Nooit echt zeker van je zaak!

Dat was een mooie bijeenkomst met een select, maar divers gezelschap organisatieadviseurs. Het thema was ‘leren’. Hoe leren adviseurs? De zeer ervaren inleiders kozen hun eigen invalshoeken en de lezingen waren prachtig autobiografisch van toonzetting. Diep in de eigen ervaring tasten en daar dan toch een mooi, wat breder verhaal over neerzetten. ‘Leren’ is een fascinerend thema voor adviseurs, maar ik denk voor vele professionals. Kun je lang succesvol in een professie werken zonder te leren? Het is bijna niet voorstelbaar. Zeker in vakgebieden waarin de ontwikkelingen snel gaan, moet je door het oppikken en vormgeven van nieuwe zaken jezelf vernieuwen. En dan zijn er professies waarin ‘de waarheid’ of ‘het enig juiste oordeel’ nooit met zekerheid gegeven kan worden. Het blijft een weging, een keuze uit opties, met de eeuwige twijfel of het juiste is gekozen. En dan toch je cliënt het comfort geven van de adviseur die gelukkig weet hoe het moet!

Twijfelen als kerncompetentie

Van adviseurs wordt nogal eens gezegd dat ze arrogant zijn. Vooral de wat oudere, meer ervaren en vaak wijzere collega’s kennen dat oordeel. Interessant is dat ik bij veel van deze collega’s juist een toename van hun innerlijke onzekerheid tegenkom. En dat het meer ervaren zijn, juist leidt tot grotere aarzelingen en langer nadenken over een oordeel of een beslissing. Kennelijk zijn deze adviseurs in staat om hun ervaring in te zetten in een langdurige en hoogwaardige ‘cognitieve dissonantie’: zij voeren een gesprek met tegengestelde opinies met zichzelf en kunnen hun eigen discomfort lange tijd volhouden. En dat - zo zou mijn stelling zijn - leidt tot betere oordeelsvorming. Die gepercipieerde arrogantie is dus onterecht en wellicht terug te voeren tot zorgvuldigheid in het oordeel en niet bereid zijn tot quick en dirty oplossingen.

En dan toch zeker doorkomen

En ja, een aarzelende professional: dat is niet wat er van hem verwacht wordt. Ik denk dat de competentie om een aanpak en oplossing met stelligheid te brengen, met de ervaringsjaren wordt opgebouwd. Het is dan zaak om de alternatieve stemmen in je hoofd het zwijgen op te leggen. En vanuit het weten dat je mensen moet overtuigen, een helder en overtuigend verhaal neer te leggen. “We kunnen vele kanten uit, maar ik denk - alles afwegende - dat dit de beste richting is.” Diep en lang twijfelen en dan vol gáán voor de oplossing die je hebt gekozen. Het blijft mooi beroepsmatig werken als je op deze wijze kunt acteren. Wel op voorwaarde dat je er mentaal tegen bestand bent. Veel plezier als professioneel twijfelaar!