Blog

Een beetje complex, je zou er als projectleider bijna een complex van krijgen ...

Blog over 'leren leren' in het sociaal domein

Alinda van Bruggen
3-3-2014

Na jaren van vooral politieke discussie over de decentralisaties in het sociaal domein, begint in de laatste zes maanden breed het besef door te dringen van de enormiteit van de veranderopgave waarvoor gemeenten en zorgaanbieders zich geplaatst zien.

In het NSOB-rapport Omgaan met het onbekende (augustus 2013) wordt dit beschreven. Het gaat bij de decentralisaties in het sociaal domein niet alleen om een grote verplaatsing van taken en verantwoordelijkheden, maar gelijktijdig ook om:
• een transformatie van de wijze waarop de maatschappelijke opgave van antwoorden wordt voorzien
• waarbij ook van uitvoerende partijen gevraagd wordt dat zij hun werkwijzen veranderen en nieuwe allianties aangaan
• waarmee budgetten gemoeid zijn die straks tot 50% van de gemeentebegroting kunnen bedragen
• waarop vanaf de invoering forse efficiencykortingen worden ingeboekt
• terwijl het maatschappelijk belang en de maatschappelijke en politieke risico’s groot zijn
• en die onder een grote tijdsdruk moeten worden geïmplementeerd.
O ja, en dan komen er in maart ook nog de gemeenteraadsverkiezingen tussendoor ...

Ga er maar aan staan. Je zult maar als projectleider voor de voorbereiding op de decentralisaties zijn aangesteld bij een gemeente. Tot dusver is bij de keuze van projectleiders vaak vooral inhoudsdeskundigheid gezocht. Niet vreemd, omdat in het lobby- en onderhandelingsproces in de aanloop naar de decentralisaties, naast de portefeuillehouders vooral de beleidsinhoudelijke adviseurs ‘eigenaar’ van het decentralisatiedossier zijn gemaakt. De opgave van de decentralisaties is daardoor (te) lang inhoudelijk geframed gebleven.

In de komende maanden zullen grote slagen gemaakt moeten worden in de inrichting van het opdrachtgeverschap, de concretisering van taken en bevoegdheden van sociale wijkteams, de indiceringsfunctie, het risicomanagement op de grens van lokale en bovenlokale verantwoordelijkheden, de financiering en verantwoording, de informatievoorziening et cetera. En dan wel in samenhang en met medeneming van allen die in het nieuwe systeem een rol vervullen.

Om deze complexe opgave hanteerbaar te maken is het nodig te accepteren dat de vormgeving van de decentralisaties een leerproces is dat op 1 januari 2015 nog lang niet is afgerond. Dat geeft de mogelijkheid om stapsgewijs veranderingen door te voeren, te beginnen bij wat al helder en gedragen is, en vanuit een bewuste keuze voor hanteerbaarheid andere uitwerkings- en verbetervragen later op te pakken. Door niet alle variabelen tegelijkertijd te veranderen wordt het overzichtelijker. Tegelijkertijd brengt de keuze voor ‘lerend organiseren’ een aantal lastige procesopgaven met zich mee. Want hoe maak je de onzekerheid en ambiguïteit die daarbij horen  hanteerbaar? Hoe leer je omgaan met het maken van fouten?

De keuze voor lerend organiseren - in plaats van toewerken naar een blauwdruk - is een verandering waarbij de beelden die betrokkenen daarvan hebben, en de mate waarin zij die met elkaar afstemmen, bepalend zijn voor het succes. Dat geldt niet alleen voor de ambtelijke organisatie maar ook voor het bestuur en voor de maatschappelijke partners en zorgaanbieders. Een werkelijk besef van wat dit inhoudt gaat verder dan alleen cognitief weten, maar vraagt ook om doorleving van de onzekerheid en de ruimte die daarbij hoort. Het wordt ook een kwestie van trial and error. Om de gewenste verandering in de werkwijze van alle betrokkenen te realiseren is het daarom nodig om ook andere instrumenten en interventies te gebruiken dan die men gewend is. Een notitie waarin de gewenste verandering van werkwijze wordt voorgesteld en toegelicht is vermoedelijk niet erg effectief. Pilots, proeftuinen, experimenten, in elkaars keuken kijken en doorleven in simulaties daarentegen wel.

‘Leren leren’ is het parool. Hierdoor lopen projectleiders minder kans een complex op te lopen in het sociaal domein.

Alinda van Bruggen en Cees Paardekooper schrijven regelmatig een blog over het sociale domein. Zie Het sociaal domein in perspectief: naast verdelen ook verdienen.