Eerste overheid in kruiend ijs

Tijdschrift Bestuurskunde over de gemeente als eerste overheid

Het herfstnummer van Bestuurskunde, het wetenschappelijk tijdschrift van de Vereniging voor Bestuurskunde, heeft als thema De gemeente als eerste overheid. Cees Paardekooper is een van de redacteuren van dit themanummer.

  • Cees Paardekooper
    Cees Paardekooper
    adviseur
  • Harry ter Braak
    Harry ter Braak
    vennoot

De gemeente als eerste overheid

De artikelen en interviews in het themanummer laten zien dat het concept ‘eerste overheid’ steeds meer richting geeft aan het handelen van gemeenten. Het concept is echter nog allesbehalve uitgewerkt en zeker niet probleemloos. Zo ontstaan er spanningsvelden tussen lokale overheden en rijksoverheid door tegengestelde eisen of logica’s die botsen of schuren. Ze maken dat gemeenten zich ‘in kruiend ijs’ bevinden. Niettemin lijkt met het concept eerste overheid een heuse historische shift te worden bewerkstelligd: de gemeenten zijn vastbesloten niet langer een lagere overheid te zijn, maar dé eerste overheid, een volwaardige eerste bestuurslaag. Gemeenten willen rijksbeleid incorporeren in hun eigen opgaven die ze met eigen beleidsruimte wensen te realiseren. Qua reikwijdte gaat het inmiddels over alle taakgebieden en beleidsterreinen. ‘De eerste overheid, tenzij’ lijkt een winnende formule te zijn. Het Rijk heeft inmiddels wat uit te leggen als ze taken en budgetten niet overdraagt aan gemeenten. In deze formule is bestuurlijke schaal al dan niet in de vorm van ‘dansen tussen de schalen’ een strategische kernvariabele voor gemeenten, gelet op metropoolvorming, valleys en greenports. Alles overziend lijkt het erop dat het concept eerste overheid in de bestuurspraktijk steeds meer wordt opgerekt. Hoe ingrijpend en verstrekkend concept en werkelijkheden van de eerste overheid ook zijn, een heuse kanteling van de staat, in de zin van staatkundige federalisering met specifieke jurisdicties voor gemeenten lijkt niet aan de orde te zijn, aldus de themaredacteuren. Zo speelt de gedachte om het aandeel van de gemeentelijke belastingen te verruimen in de bestuurlijke praktijk amper een rol. De redacteuren sluiten niet uit dat het concept van de eerste overheid in de verschillende regio’s de komende jaren een meer radicale staatkundige invulling krijgt.

Bestuurskunde, jaargang 22, herfst 2013

Thema: De gemeente als eerste overheid 

Boom Lemma Uitgevers

Deel deze pagina