De TSD is klaar, hoe nu verder?

18-10-2016

Op 30 september publiceerde de Transitiecommissie Sociaal Domein (TSD) haar vijfde en laatste rapportage (zie http://www.transitiecommissiesociaaldomein.nl/documenten/rapporten/2016/09/30/vijfde-rapportage-tsd-transformatie-in-het-sociaal-domein-de-praktijk-aan-de-macht). In de twee jaar dat de TSD heeft bestaan in de leidende gedachte: ‘geef de mensen in de uitvoeringspraktijk de kans en de tijd om het goede te doen’. Deze gedachte betekent veel voor leiderschap in het sociaal domein. In feite komt het erop neer dat de uitvoering in een leidende positie gebracht wordt, in plaats van het bestuur. Dit roept veel vragen op, die per gemeente tot een ander antwoord kunnen leiden. Wat wordt dan bijvoorbeeld de rol van de gemeenteraad? En hoe kunnen we de afstand tussen bestuur en uitvoering overbruggen, zonder dat de partijen op elkaars stoel gaan zitten? Wie neemt verantwoordelijkheid als het niet gaat zoals gewenst? 

 

De TSD constateert dat al veel goed gaat in het sociaal domein, maar dat op gebieden als deze nog veel te winnen valt. Leiderschap van alle partijen is nodig om de echte organisatieverandering vorm te geven. Hiervoor ligt de bal deels bij het rijk, dat volgens de TSD meer kan doen om het goede gesprek te stimuleren, maar gemeenten kunnen hier zelf ook veel in betekenen. Op lokaal niveau moeten oude systemen doorbroken worden en een aanzienlijke gedragsverandering plaatsvinden.

Een bijzondere rol is weggelegd voor de gemeenteraad. De raad is veelal nog zoekende om haar rol van bepaler van het speelveld en de randvoorwaarden en als toezichthouder vorm te geven. Er zijn hierover al veel adviezen en rapporten verschenen, waardoor men vaak door de bomen het bos niet meer ziet. Hoe kan men als raad grip houden, ondanks het regelmatige ontbreken van cijfers, en hoe kunnen raden de kennis die er wél is gebruiken? Op vragen als deze is niet één goed antwoord te verzinnen. Het hangt af van de lokale omstandigheden welke rol de raad kan en moet nemen. 

In deze vraagstukken kan het helpen om regionaal op te trekken. Dit gebeurt echter vaak vanuit beleidstechnische overwegingen, en minder vanuit de overweging of regionale samenwerking daadwerkelijk de praktijk helpt. Er blijkt grote behoefte om met peers en best-practices in een lerende omgeving problemen en oplossingen te bespreken, zonder dat hierbij meteen een oordeel of een advies gegeven wordt. Zo kan het helpen om casussen te bespreken, niet alleen met andere gemeenten, maar ook met bijvoorbeeld netwerkpartners en zorgprofessionals.

Het is mooi dat de TSD veel aandacht heeft voor wat er in de praktijk van uitvoering en besturing nodig is om de beoogde doelen te realiseren, zoals bijvoorbeeld leiderschap op alle niveaus, en het organiseren van lerend vermogen. In deze fase – kort na de transities en aan het begin van de transformatie – is die wijze van kijken ook voor gemeenten die een tussenbalans willen opmaken van groot belang. Aantoonbare resultaten zijn nog slechts beperkt te verwachten in deze fase, maar wel is nu al veel te evalueren en te leren over de sturing (hoe duidelijk zijn de gestelde doelen, ook in hun onderlinge samenhang?) en de organisatie (niet alleen in termen van duidelijke rollen, taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden, maar ook in termen van ingezette kwaliteit en capaciteit, werkwijzen, informatievoorziening en ruimte om te leren). Zowel over de sturing als de organisatie zijn ook nu al verbeterpunten waarneembaar, waarop ook nu al interventies mogelijk zijn. Het zou jammer zijn daarmee te wachten totdat er ook meer resultaten zichtbaar en meetbaar zijn. Wel is het aan te raden om dergelijke tussenevaluaties meteen te doen vanuit een denkkader waarin sturing, organisatie en resultaten in samenhang worden bezien.
 
Het Centrum voor Evaluatiestudies Sociaal Domein (CESD) van WagenaarHoes kan u helpen een tussenevaluatie vorm te geven en een passend antwoord te vinden op de voor u relevante vraagstukken. We kunnen helpen in het ontdekken van uw nieuwe rol en in het bij elkaar brengen van de verschillende partijen, vanuit de gedachte dat de professional zo goed mogelijk moet worden gefaciliteerd om de burger echt voorop te kunnen zetten. Hierbij kunnen we bogen op veel expertise, ervaring en inlevingsvermogen in het sociaal domein.

 

Deel deze pagina
  • Erik Koopman
    Erik Koopman
    adviseur